Login

De Gebroken Kolom

Verzamelpunt voor bouwstukken

De Redenaar; mijn geweten nader beschouwd

 

Inleiding

Achtbare Meester, Waarde Bbr.

Het is mij een voordeel op deze volle middag de Gebroken Kolom te mogen omvatten om mijn bouwstuk aan u op te leveren.

Ik wil het met u hebben over de rol en functie van de Redenaar en zijn fysieke plek in O/L/ en tijdens Comparitie.

Wellicht is dit voor de Leerlingen en Gezellen een leerzaam onderwerp. En voor de meesters is dit een gelegenheid om eigen ideeën en beelden naast die van mij te leggen.  Dit bouwstuk is niet bedoeld als instructie. Dat zou namelijk suggereren dat ik uw leermeester ben en de wijsheid in pacht heb, hetgeen niet het geval is. In deze is er overigens ook niet 1 waarheid.             

Wij spelen een spel, een verheven spel en dat spel wordt in de verschillende landen en verschillende obediënties en op verschillende momenten in de geschiedenis, altijd weer wat anders gespeeld. Maar ik beperk mij tot de Nederlandse blauwe graden in deze tijd.

En zelfs binnen het GON, ontwikkelt iedere loge weer zo zijn eigen couleur locale. En dat mag ook.

Wel is het naar mijn idee belangrijk dat we weten waarom we doen zoals we doen en dat loges defuncties en posities nader vorm geven en positioneren tot een zo logisch mogelijk samenhangend geheel.

Zo dient er naar mijn idee een samenhang te zijn tussen de rol die de Redenaar heeft tijdens de Open Loge, tijdens de comparitie en misschien ook met die in het Bestuur.  Hier zal ik straks nader op in gaan. Maar eerst een korte algemene beschouwing over de Redenaar.

Algemene beschouwing

De Redenaar wordt wel beschouwd als het Geweten van de Loge. Hij toetst de arbeid aan de maçonnieke uitgangspunten. De Hoeksteen in het NO was destijds het uitgangspunt voor de bouw van de Tempel van Salomo en verzinnebeeldt voor ons het uitgangspunt van onze arbeid aan de Tempel der Volmaking of Tempel der Schoonheid genoemd. De Redenaar toetst de arbeid aldus aan de Hoeksteen, ons maçonnieke uitgangspunt. Anders gezegd, de Hoeksteen is voor iedere Vrijmetselaar uitgangspunt voor leven en werken. Het is als het ware het Geweten waar vanuit vooraf richting gegeven wordt en achteraf getoetst wordt. 

Maar waarom vervult de Redenaar die functie? Hoe kan hij als Geweten optreden? Op mijzelf komt het toch aan? Dien ik niet naar mijn eigen Geweten te luisteren?

Sommige vrijmetselaren geven er dan ook de voorkeur aan om de Redenaar te beschouwen als het Geheugen van de Loge. Als degene die ons herinnert aan onze maçonnieke uitgangspunten.

Ik geef toe dat ik ook liever mijn eigen Geweten als Hoeksteen wil gebruiken. Echter, de Redenaar is niet een persoon die buiten jezelf staat. De Redenaar verzinnebeeldt jouw Geweten, zoals de Geleider van de Leerling ook niet buiten de leerling staat, maar het geweten van de LL verzinnebeeldt waar de Leerlingen op dient te leren vertrouwen.

Dus, de Redenaar ben ik zelf. Meer specifiek, hij symboliseert mijn Geweten, de Absolute Schoonheid en Volmaaktheid in mij. De zuivere Kubieke Steen. En dat brengt met zich mee dat de Redenaar, het laatste woord dient te hebben en niet tegengesproken mag worden.

Op de GebrokenKolom.nl kwam ik onlangs een bouwstuk tegen waarin Eckhardt Tolle ten tonele gevoerd werd. Ik geef het even verkort en in mijn eigen bewoordingen weer.

Tolle was in zijn jeugd vaak erg depressief. Hij ontdekte op een moment van diepe angst dat hij niet meer met zichzelf kon leven. Vervolgens kwam hij tot het " verlichte" besef dat er dus Iets in hem was dat niet met hem kon leven. Dat iets ervoer hij als puur bewustzijn, of gnostisch uitgedrukt: de Christusfiguur of kind in hem. En die ander in hem ("het lijdende deel", zoals Tolle dat noemt), zag hij ineens als een bedenksel van zijn verstand.

Of maçonniek gezegd, dat pure bewustzijn is de hoeksteen, de kubieke steen in ons, die uitgangspunt is voor de bouw aan onszelf, in welke bouw wij zo dikwijls falen.

Deze hoeksteen heeft het dan ook vaak zo moeilijk met wat wij tot nu toe van onszelf gemaakt hebben. De bouw klopt dan niet met de hoeksteen. Dat is wat Tolle naar mijn idee bedoelde met " ik kan niet meer met mijzelf leven."

Vanzelfsprekend geeft Tolle vervolgens aan hoe je dan wel weer met jezelf kunt leven na dit inzicht opgedaan te hebben. Een mooi onderwerp voor een volgend bouwstuk wellicht.

Het is evident dat deze verheven rol van de Redenaar een zware verantwoordelijkheid op hem legt. Zijn bouwstukken in O/L en zijn toetsingen tijdens Comparities dienen dan ook gevrijwaard te zijn van persoonlijke meningen en visies. Op z'n minst draagt de Redenaar niet een zodanige persoonlijke visie uit dat de tot stilzwijgen genoodzaakte broeders het in de kolommen tenenkrommend moeten aanhoren.

Vanzelfsprekend kan de Redenaar, zodra hij niet als Redenaar optreedt, zijn mening geven zoals iedere andere broeder.

Uitgaande van de zojuist geschetste rol van de Redenaar, komt de vraag hoe deze naar mijn mening ingevuld dient te worden tijdens de Open Loge, de Comparitie en (mogelijk)  in het Bestuur.

Na de voorafgaande algemene beschouwing kan ik daar wat korter over zijn.

De Open Loge

De Redenaar geeft in zijn St Jans bouwstukken, zoals gezegd, een blik vooruit en een toetsing achteraf, en dat alles op basis van de maçonnieke uitgangspunten. Ook is het de Redenaar die uitleg van het Tableau geeft en de mythe voorleest. De Redenaar herinnert ons daarbij iedere keer weer aan de weg naar het Licht die we hebben te gaan. Bij beide is de Hoeksteen het alles overheersende uitgangspunt.

Ja, en wat is dan de meest logische plaats van de Redenaar in de Open Loge? Naar mijn mening is de meest logische plaats voor de Redenaar in de Tempel, het NO, de plaats waar denkbeeldig de Hoeksteen staat.

In veel loges wordt evenwel voor een meer praktische oplossing gekozen, namelijk een plaats dicht bij de Gebroken Kolom. Ik zal wel een maçonnieke fundamentalist zijn, als ik zeg dat ik in ons Verheven Spel niet graag voor praktische oplossingen kies.

Ik heb ook broeders ontmoet, die pleiten voor de Zuiderkolom. Omdat die kolom de mannelijke/ rationele kolom is waar de Rede heerst. Dit wordt gesymboliseerd door de Zon die in het oosten staat en schijnt naar het Zuiden. Op die kolom kan hij dan zitten waar hij wil.

Ik ben daar geen voorstander van, omdat een dergelijk uitgangspunt de rede, het mannelijke, boven het gevoel, het vrouwelijke, plaatst. Het evenwicht tussen gevoel en rede, het mannelijke en vrouwelijke, het yin en yang, zijn essentieel in ons maçonnieke denken en dienen dan ook beide op evenwichtige wijze door de Redenaar in zijn arbeid te worden betrokken.

Kortom, in mijn visie is het NO de meest aangewezen plek voor de Redenaar, maar ik laat mij graag straks door u verrijken met andere gezichtspunten.

De comparitie

De functie en positie van de Redenaar tijdens de Comparitie dient, om het kloppend te houden, het evenbeeld te zijn van die tijdens de O/L.

Te beginnen bij zijn fysieke plek. Het zal u niet verwonderen dat ik met dezelfde argumenten als hiervoor, het NO bepleit.

Nu zult u mij misschien tegenwerpen dat in veel loges om praktische redenen wel meer functionarissen tijdens de Comparitie een andere plek hebben dan die zij hebben in een O/L/. Zo zitten tijdens de Comparitie de secretaris en de thesaurier, naar ik veronderstel, in de meeste loges, in het Oosten. Dat was en is ook zo in mijn moederloge.

Ik vind dat dus niet fraai, hoewel het mij overigens niet stoort. Vergeef mij mijn afwijkende, stellingname. In mijn moederloge heb ik ook de secretaris en de thesaurier tijdens comparities op hun vertrouwde plek in het Oosten laten zitten. Pas bij het schrijven van dit bouwstuk ben ik tot mijn dogmatische kanttekening gekomen. Zie hoe zinvol het is om bouwstukken te schrijven. Het zet je aan tot nadenken.

Een loge is enerzijds en vooral een club waar maçonnieke arbeid wordt verricht en anderzijds is het een gewone vereniging. De AM heeft een dubbelfunctie. De AM is  voorzitter van de vereniging, maar hij is ook degene die de maçonnieke arbeid leidt. Als voorzitter van de vereniging steunt hij vooral op de thesaurier en de secretaris, en tijdens de maçonnieke arbeid steunt hij vooral op de beide Opzieners.

Tijdens de comparities behoort in mijn visie de A/M/ in het Oosten te zitten, geflankeerd door de Gedeputeerd Meester, eventuele ( voorzittend) Meesters van Eer en eventuele bezoekende Voorzittend Meesters. De Thesaurier hoort dan in het NO te zitten, ten Oosten van de Redenaar, en de secretaris in het ZO.

De praktische redenen om de Thesaurier en de Secretaris toch tijdens Comparitie in het Oosten te plaatsen zouden kunnen zijn:

1.    De AM zal anders doorgaans eenzaam en alleen in het Oosten zitten.  

2.    Tijdens Comparities komen ook wel verenigingszaken aan de orde.

Dit laatste praktische argument was vroeger wel verdedigbaar, zeker in mijn moederloge en veel andere Nederlandse loges, maar gelukkig worden, terecht, verenigingsonderwerpen niet of nauwelijks meer tijdens de comparitie behandeld.

Dus terugkomend op de fysieke plek van de Redenaar tijdens de comparitie, is voor mij de verwijzing dat sommige andere functionarissen ook een afwijkende plek hebben, geen overtuigend argument. Die zitten dus eigenlijk wat mij betreft vanuit dogmatisch oogpunt ook niet op de juiste plek.

De arbeid van de Redenaar tijdens de Comparitie is ook hier weer toetsend van aard. Als Geweten van de loge komt hij als laatste aan het woord. Hij vat het bouwstuk en de daar op volgende gedachtewisselingen samen en toetstvervolgens het geheel aan de maçonnieke uitgangspunten. Hij sluit af met zijn advies aan de AM als volgt: "AM, ik mag u  raden de broeder inleider te bedanken voor zijn opgeleverde Bouwstuk".

De AM volgt dit advies doorgaans op en voegt daar nog een paar persoonlijke woorden aan toe. De broeders op de kolommen geven door tromgeroffel op tafel blijk van instemming met het dankwoord. En niet eerder, hoe verleidelijk dat ook is en hoe hoffelijk het ook voelt. Zou iedereen, inclusief de AM, de Broeder Inleider al hebben bedankt voor zijn prachtige bouwstuk, dan is het gras voor de voeten van de Redenaar inmiddels weggemaaid en valt er als Geweten van de Loge niets meer te adviseren aan de Achtbare.

Nu zou als tegenargument gesteld kunnen worden, dat het de Redenaar vrij staat te toetsen en de AM te adviseren, ook als iedereen de Broeder Inleider al bedankt heeft. De Redenaar toetst daarmee dus achteraf ook de lofbetuigingen van de broeders en het dankwoord van de Achtbare. Tja, ik sluit het niet uit.

Ik heb gemerkt dat in deze loge het op een andere manier gaat dan waar mijn voorkeur naar uit gaat. Ik ben benieuwd naar de ratio achter de keuze van de in onze loge gevolgde werkwijze.

Algemene Ledenvergadering

Tijdens de Algemene Ledenvergadering (ALV) is de opstelling anders. Daar zit de Voorzittend Meester met het merendeel van het bestuur in het "Oosten". " Oosten" tussen aanhalingstekens omdat we bij niet-maçonnieke bijeenkomsten geen windrichtingen kennen.

Ik zei " merendeel" omdat ik denk dat bij de meeste loges tijdens de Algemene Ledenvergadering, de beide Opzichters gewoon aan het hoofd van hun kolommen blijvev zitten. Ik heb in deze loge nog geen ALV meegemaakt en weet dus niet of dat ook in deze loge het geval is. Ik heb overigens geen enkel probleem met deze opstelling, maarrrr toch......

Een ALV is immers geen maçonnieke bijeenkomst, maar een verenigingsbijeenkomst. We openen en sluiten de ALV dan ook niet maçonniek. De Achtbare zit in zijn rol van voorzitter van de vereniging en de officieren uitsluitend in hun rol als bestuursleden. Het voltallige Bestuur, en niet alleen de voorzitter, secretaris en thesaurier, legt rekening en verantwoording af aan de leden van de vereniging. Dit zou, zoals bij iedere vereniging, ook in de fysieke opstelling tot uitdrukking gebracht dienen te worden.

De Redenaar zit hier niet in zijn rol als redenaar. Indien hij lid van het Bestuur is, zoals doorgaans het geval, zou hij de voorzitter achter de bestuurstafel dienen te flankeren.

Bestuur

De redenaar maakt deel uit van het Bestuur van de loge. Er geldt ook voor hem: one man, one vote.

Maar waarom? En wat is zijn rol in het Bestuur? En hoe past dat bij zijn maçonnieke rol als Geweten. Kun je wel die rol zuiver vervullen indien je je als lid van het bestuur committeert aan wat de meerderheid van het Bestuur besluit? Wat nu indien het Bestuur bijvoorbeeld de Werkplan, waar de Redenaar voor verantwoordelijk is, aanpast en wel zodanig dat het niet meer voldoet aan de maçonnieke uitgangspunten.

Zou de Redenaar dan misschien beter een vaste adviseur van het Bestuur en met name van de VMr kunnen zijn?

Ik ken deze discussie vanuit een andere hoedanigheid. Als concerncontroller heb ik van tal van directies deel mogen uitmaken. De concerncontroller is de Redenaar, het Geweten van de organisatie. In bedrijven en onder vakgenoten woedt al vele jaren een discussie over de spagaat tussen "betrokkenheid" enerzijds en "onafhankelijkheid" anderzijds. Een discussie waar voorlopig geen einde aan zal komen.

Hier word ik dan ook gewoon praktisch en ondersteun ik de positie die de Redenaar als bestuurslid heeft; betrokken en mede verantwoordelijk en niet zozeer die van een onafhankelijk geweten.

Maar ik wilde u niet onthouden dat er ergens wel een mogelijk spanningsveld is of kan ontstaan.

 

Samenvattend

Hoewel er geen sprake van goed of fout is, dient er wel zo veel mogelijk een interne logica te zijn.

Zo is er een duidelijk verschil tussen maçonnieke en niet maçonnieke bijeenkomsten. De rollen zijn verschillend en de fysieke plaatsen dienen ondersteunend aan de rollen en functies te zijn.

De Redenaar heeft tijdens de ALV geen rol als zodanig, evenals overigens de overige maçonnieke functionarissen.

Kernpunt van mijn betoog is dat de rol en fysieke plek van de Redenaar tijdens de verschillende maçonnieke bijeenkomsten, zoals gezegd, in samenhang dienen te zijn. De rol van de Redenaar is tijdens de comparitie niet anders dan die in de OL en dus zou de fysieke plek ook dezelfde dienen te zijn. In mijn optiek dus in het NO. De Redenaar geeft vooraf richting aan en is achteraf toetsend. De Redenaar als het Geweten van de Loge, symboliseert het Geweten van een ieder in ons. En als Geweten heeft hij per definitie gelijk en dient hij niet tegengesproken te worden. Tijdens de Comparitie heeft hij dan ook het laatste woord.

A/M/, ik meen aan uw opdracht te hebben voldaan.

 

R.V.B. Kroon

Loge Concordia nr 10

Paramaribo

21- maart 2014

 

 

 

 


Voor het onderhoud van deze website zijn wij afhankelijk van donaties. Klik hier voor meer informatie